Boeren - verhalen

Boeren op de Hondsrug

Al sinds millennia voor Christus is het Drentse oerlandschap omgevormd tot landbouwgrond door toedoen van de mens die met akkerbouw en veeteelt een bestaan verwierf. De landbouw zocht een plek in het natuurlandschap, dat bestond uit wouden, moerassen en hoogvenen,  vanaf de jonge steentijd tot heden. De inrichting van dat boerenlandschap verliep gestaag en heel geleidelijk onder invloed van bevolkingsontwikkelingen, marktwerking, technische mogelijkheden, kunstmest, ruilverkavelingen en economische omstandigheden. Het is een steeds voortgaand proces waarvoor voorlopig geen einde in zicht is.

Achtergebleven

Door de arme grond, de slechte afwatering en de geringe bevolkingsdichtheid was Drenthe lang een arm, achtergebleven gebied met een relatief lage landbouwproductie. Rijke kleigebieden zoals in de omringende provincies ontbraken hier, behalve in het uiterste noorden en zuiden. Ook waren de verbindingen met de buitenwereld slecht.

Langzaam aan in Schuilingsoord

De Nieuwe Tijd

Sedert de tweede helft van de 20e eeuw is er sprake van stroomversnelling en schaalvergroting waardoor veel van de voorgaande fasen in de ontwikkeling van het landschap en het boerenbestaan verloren zijn gegaan. Op relatief kleine schaal wordt tegenwoordig gepoogd om landschapselementen en structuren uit vroeger tijden te conserveren en te verbeteren omwille van hun ecologische en landschappelijke waarden. Hoewel er sprake is van een voortdurende vernieuwing van de landbouw en aanpassing daaraan van het landschap, kan men in het Hondsruggebied spreken over een aantal nog zichtbaar te maken fasen in de ontwikkeling: zoals de prehistorische landbouw, de uit de middeleeuwse stammende boerendorpen en kristallisatie van het esdorpenlandschap. Andere grote processen zoals de herinrichting van de grote beekdalen, de hoogveenontginningen, het functioneren van de marken, het ontstaan van de grote heidevelden, de grote planmatige veldontginningen, de ruilverkavelingen enz. Van alle fasen zijn voorbeelden zichtbaar te maken op tal van plekken in De Hondsrug UNESCO Global Geopark.

Een maaidorser op de Hondsrug

Bij de Nabershof in Emmen komt een aantal van bovengenoemde ontwikkelingen samen door de monumentale boerderij, de ligging aan de rand van de es, de nabijheid van het hunebed, het volkstuincomplex en de verzamelingen rondom het boerenleven. Een uitgelezen plek voor een poort van De Hondsrug UNESCO Global Geopark.

 

Boermarken, een rijke geschiedenis

Auteur: Jan van der Struik

De geschiedenis van de Drentse Boermarken is een interessante geschiedenis. Boermarken hebben in heel Europa bestaan, zelfs ook in Mexico. Ook in andere provincies in Nederland waren ze actief. Het merkwaardige is dat alleen in Drenthe Boermarken nu nog actief zijn op het platteland. In het onderstaande verhaal zal duidelijker worden hoe dat tot stand is gekomen. Graag neem ik u mee op een reis door de tijd van de Boermarke.

De geschiedenis van de Boermarken gaat ver terug. Het ontstaan van Boermarken, vaak ook Marken genoemd, gaat terug naar de tijd van de Germanen die zich in o.a. Drenthe op vaste plaatsen vestigden. De overgang van het nomadenvolk naar een volk dat akkerbouw en veehouderij bedreef.

Het door een stam in bezit genomen gebied door alle leden van de stam gemeenschappelijk te laten gebruiken, is eigenlijk de oervorm van een Marke. Marke betekent oorspronkelijk grens. De markengronden vormden een begrensd gebied dat bij een nederzetting/dorp behoorde. Zo’n gebied werd ook wel Marke genoemd.

Grenzen en regels

Duidelijk vorm en organisatie kreeg kregen de Marken in de dertiende eeuw.
De bevolkingstoename bracht het gevaar mee dat de uitgestrekte velden, bossen en vennen rond de dorpen niet meer in voldoende mate beschikbaar zouden blijven voor iedereen. Daarom ontstonden door de samenwerkende boeren marke-organisaties, grenzen werden vastgesteld, er werden regels opgesteld voor het gebruik van het gemeenschappelijke gebied, willekeuren, ook wel wilkers genoemd. Grenzen werden bepaald door natuurlijke grenzen en door palen of grote stenen.

 

Nabershof Emmen