Geologie - Geopark De Hondsrug

Geologie

Een aantal filmpjes illustreert het ontstaan van de Hondsrug en enkele ander ijstijdfenomenen. De filmpjes staan op Youtube. Ook heeft De Hondsrug UNESCO Global Geopark beschikking over lesmateriaal, geschikt voor verschillende groepen  van het basis en voortgezet onderwijs. 

1. Het ontstaan van de Hondsrug

Het animatiefilmpje laat zien hoe water, wind en ijs hun invloed hebben gehad op het ontstaan van het Hondsruggebied tijdens het voorlaatste glaciaal, het Saalien, en daaropvolgende interglaciaal, het Eemien.

2. De invloed van de Saale-ijstijd

Aan de hand van vijf animatiefilmpjes wordt verduidelijkt hoe het landijs zich tijdens het Saalien vanuit Scandinavië richting Drenthe en Groningen bewoog, waarmee de basis werd gelegd voor de vorming van het Hondsrugcomplex.

3. Het ontstaan van een pingoruïne

Het animatiefilmpje maakt inzichtelijk hoe een pingoruïne in het landschap ontstaat op de overgang van de laatste ijstijd, het Weichselien, naar het huidige geologische tijdvak: het Holoceen.

4. De mammoet

Het animatiefilmpje toont een mammoet binnen een kudde, omgeven door een grazige vlakte. Het uitsterven van deze olifantensoort in het Holoceen is zowel aan menselijke factoren als aan de opwarming van de aarde te wijten.

5. Steilrand bij Donderen

300.000 jaar in 3 meter bodem. De Steilrand bij Donderen geeft een prachtig beeld van duizenden jaren geschiedenis van Nederland. De steilrand laat de sporen zien van drie opeenvolgende ijstijden: het Elsterien, Saalien en Weichselien. Harry Huisman legt uit wat de bodem ons over het verleden vertelt.

Meer informatie is te vinden op de website www.kijkeensomlaag.nl.

6. Onderzoeksles IJstijden, groep 6-8

Het Hondsruggebied is uniek. De ijstijden maakten er ruggen en dalen. De prehistorische mens liet er zijn sporen na, zoals hunebedden en grafheuvels. Duizenden jaren lang gaven mensen vorm aan een landschap dat van alle tijden is. Dit maakt dat het Hondsruggebied als enige gebied in Nederland de status van UNESCO Global Geopark heeft.

In de onderzoeksles IJstijden leren leerlingen op onderzoekende wijze over het ontstaan van het Hondsruggebied. Ze komen ze er eigenhandig achter dat slechts één meter onder hun voeten meer dan 450.000 jaar geschiedenis verborgen ligt.

De onderzoeksexpeditie duurt een dagdeel en vindt plaats in en rondom het Hunebedcentrum te Borger. De leerlingen krijgen in het expeditiecentrum een inleiding in de geschiedenis van de ijstijden en de hunebedden. Ook bezoeken ze de zwerfstenentuin en het Grootste Hunebed van Nederland.

In groepjes doen ze vervolgens grondboringen met professioneel boormateriaal, zodat ze de geologische ‘bouwstenen’ met eigen ogen naar boven kunnen halen en kunnen koppelen aan de ontstaansgeschiedenis van het  Hondsruggebied. Met behulp van microscopen, zandlinialen en kleurenboekjes wordt het opgeboorde zand vervolgens aan verder onderzoek onderworpen. Na afloop van de les worden de bevindingen gedeeld en besproken. Door de bodemmonsters van alle groepjes samen te voegen, maken we een ‘ijstijdenfles’ die de klas mee mag nemen.

Extra informatie
Doelgroep: groep 6/7/8 basisschool
Tijdsinvestering: dagdeel op locatie (Borger), voor/na-bespreking door de leerkracht
Groepsgrootte: max. 30 leerlingen

7. Lessenserie IJstijden,  groep 5-8

Het lespakket ‘Lessenserie IJstijd’ bestaat uit verschillende lessen over de ijstijden in Drenthe. Een aantal lessen kan op school worden gegeven, daarnaast kunnen ook lessen worden gevolgd op locatie, het Hunebedcentrum in Borger. Deze locatie is de Expeditiepoort voor IJstijden en Prehistorie binnen De Hondsrug UNESCO Global Geopark. Hier vind je een tentoonstelling over ijstijden en prehistorie. Daarnaast worden passend bij deze thema’s activiteiten aangeboden voor schoolklassen. Deze lessenserie is sinds het jaar 2012 in gebruik, en ontwikkeld door derdejaars-studenten van de Pabo-opleiding van Stenden University in Emmen. Zij hebben dit gedaan in opdracht van toenmalig Projectbureau nu Geoparkbureau  De Hondsrug UNESCO Global Geopark.

De lessenserie bestaat uit: Docentenhandleiding, IJstijden werkbladen groep 5-6, IJstijden werkbladen groep 7-8

Docentenhandleiding IJstijden PO 5-6 en 7-8

IJstijden werkbladen groep 5-6

IJstijden werkbladen groep 7-8

8. Op reis door de aarde, groep 6-8

Het lespakket ‘Op reis door de aarde’ is door De Hondsrug UNESCO Global Geopark, de Nederlandse Aardoliemaatschappij (NAM) en IVN Drenthe ontwikkeld voor de bovenbouw van het basisonderwijs, en is sinds 12 januari 2017 in gebruik.

‘Op reis door de aarde’ behandelt de Drentse bodem en de ontstaansgeschiedenis van het Hondsruggebied. De Hondsrug UNESCO Global Geopark en de NAM hebben veel met de diepe ondergrond en de aardlagen te maken. Ingegaan wordt op het ontstaan van de aardlagen. Hoe Drenthe ooit bij de Zuidpool lag en later in de tropen, over de ijstijden en welke aardlagen toen gevormd werden, maar ook over de delfstoffen, en ons dagelijks gebruik daarvan. Er wordt gewerkt met diverse thema’s met onderwerpen als een fossiel regenwoud ,de vorming van zout, Drenthe onder het ijs, etc. Er wordt gespeurd naar overblijfselen in de bodem en in het landschap van Drenthe. Het Hondsruggebied (De Hondsrug UNESCO Global Geopark) staat hierbij centraal.

IVN lanceert het project via haar Drentse scholennetwerk. Leerkrachten worden wegwijs gemaakt met het pakket en kunnen dan zelf met hun leerlingen aan de slag. Het lespakket is gemaakt voor de groepen 6, 7 en 8 van de basisschool. De leerlingen gaan door middel van uitdagende opdrachten en materialen op ontdekkingsreis en ontmoeten een geschiedenis van miljoenen jaren. ‘Op reis door de aarde’ zal binnen de gemeentelijke scholennetwerken NME worden uitgevoerd. Op dit moment doen alle 12 Drentse gemeenten hier aan mee. Het gaat om 220 basisscholen en 1900 leerkrachten en ruim 33.000 leerlingen in het Drentse basisonderwijs. De 23 scholen van het scholennetwerk van Coevorden zijn als eerste gestart met het lespakket. Voor het lessenpakket “Reis door de Aarde” kun je contact opnemen met het IVN Drenthe.

Inleiding “Reis door de aarde”

Lessenpakket “OP REIS DOOR DE AARDE” bestellen bij IVN Drenthe

Recept reis 1

Kaart eridanos bij reis 7

Zoekkaart bij reis 10

Materiaallijst reizen 1-11

9. De IJstijd is onder ons, groep 7-8

In Drenthe zijn de sporen van de IJstijd nog goed zichtbaar. Diverse elementen in de omgeving zoals keien, bepaalde grondlagen en overblijfselen van menselijke ingrepen, zijn nog terug te vinden. Door middel van vier opdrachten – Veen, Afzettingen, Hunebedden en laboratorium proeven – die in het veld en in het laboratorium uitgevoerd worden, krijgen de leerlingen meer inzicht in het ontstaan en de historie van het Drentse landschap.

De opdrachten Veen, Afzettingen en Hunebedden zijn gebaseerd op veldwerk. De leerlingen gaan aan de hand van gerichte vragen zelf op onderzoek uit om antwoord te krijgen op die vragen. Naast het veldwerk wordt er ook gebruik gemaakt van leesteksten, waardoor de leerling inzicht krijgt in de achtergronden en de geschiedenis. Ter voorbereiding en voor verdieping kan gebruik gemaakt worden van de achtergrondinformatie die separaat van de opdrachten is opgenomen.

De IJstijd is onder ons